فرش دستباف، نگين درخشان صادرات غيرنفتي؛ تهديدها و راهكارها
فرش دستباف نقطه تلاقي صنعت و هنر ايراني است و بسياري با عبارت صنعت فرش مخالفند. زيرا آنجا كه دستان خسته قاليبافان گره را بر گره روي دار فرش استوار مي كنند و نقش مي زنند، تنها هنر است كه زنده مي ماند. هنر فرش ايران از ديرباز معروف ذوق و هنر ايراني بوده است. شهرت جهاني فرش دستباف ايران از 2 جنبه تنوع زياد طرح و نقشه و كيفيت مناسب مطرح بوده است و براي حفظ هويت، شهرت و موقعيت فرش ايراني لازم است به ويژگي هاي فرش از اين دو جنبه توجه كافي شود. طي چند ساله اخير صنعت فرش ايران با مشكلات عديده اي روبرو شده است و براي افزايش توان صادراتي و حفظ سهم ايران در بازارهاي جهاني بايد به نكات بسيار مهمي توجه كرد. امروزه فرش ايراني از نظر مواد اوليه و رنگرزي با مشكلات عديده اي روبرو است و از اين رو در معرض يك تهديد جدي قرار دارد. متاسفانه بايد اذعان داشت كه رقبا درحال حاضر براي پيشي گرفتن از ايران و تسخير بازارهاي جهاني فرش تلاش مي نمايند. سالانه نزديك به 80 هزار تن پشم از گوسفندان نژاد ايراني استحصال مي شود و نزديك به 90 درصد آن براي بافتن فرش دستباف مورد استفاده قرار مي گيرد. نژادهاي گوسفندي موجود در ايران به دليل نوع نژاد و خصوصيات مناسب فيزيكي و مكانيكي مناسب ترين نوع پشم را جهت مصرف در فرش دستباف توليد مي كنند و اين امر باعث شده است تا كشورهاي رقيب همچون چين، پاكستان و هند كه اقدام به توليد فرش دستباف و در برخي موارد توليد فرش هايي با نقشه هاي ايراني كرده اند، نتوانند توليدي با خصوصيات فيزيكي و مكانيكي مشابه فرش ايران داشته باشند، اقدام به خريد و واردات پشم از ايران كرده اند تا بتوانند فرش ايراني را با پشم گوسفندي ايراني توليد و به بازارهاي جهاني ارائه كنند. كيفيت مواد اوليه از جمله الياف پشم مصنوعي بر روي كيفيت يك فرش تاثيرتعيين كننده اي دارد. استحكام و ازدياد طول الياف پشم دباغي و خامه توليدي از آنها نسبت به الياف و نخ پشم نو بسيار پايين است. با افزايش درصد ميزان الياف پشم دباغي در خامه، ميزان استحكام در خامه كاهش مي يابد و حضور اين الياف باعث افزايش ناهمواري و پرز مي شود. فرش ايران در گذشته به واسطه استفاده از رنگزاهاي طبيعي در رنگرزي خامه قالي و برخي عوامل ديگر از شهرت جهاني برخوردار بوده است. متاسفانه چندي است كه با ورود رنگزاهاي مصنوعي و استفاده از آن در رنگرزي خامه قالي فرش دستباف ايراني دستخوش تغييراتي شده است و در حال حاضر با رشد آگاهي مصرف كنندگان از مشكلات و معضلات احتمالي استفاده از رنگرزهاي مصنوعي و فشار روزافزون محيط زيست و توليد كنندگان فرش به دنبال جايگزين براي رنگرزهاي مصنوعي هستند. بازگشت به استفاده از رنگرزهاي طبيعي در رنگرزي خامه قالي بافي به عنوان بهترين ماد ه جايگزين براي رنگرزهاي مصنوعي امري غيرقابل اجتناب ناپذير است و سازگاري رنگ هاي طبيعي با جسم و حتي روح آدمي مورد تائيد همگان است بنابراين مي توان از تمامي امكانات مادي و معنوي جهت تحقق فراگيري رنگرزي طبيعي استفاده نمود. متاسفانه بايد اذعان كرد كه اين مشكلات و عدم توجه به آنها سبب شده است تا رقبا از ايران پيشي بگيرند و بازارهاي جهاني فرش را تسخير كنند.
مهندس رضا رحماني رئيس مجمع نمايندگان استان آذربايجان شرقي آذربايجانيان را مدافعان خوبي براي حراست از تماميت ارضي كشور در تمامي زمينه ها در طول تاريخ دانسته و مي گويد: براي حفظ جايگاه فرش شايسته است تبريز به عنوان پايتخت فرش دستباف در كشور انتخاب گردد و يقينا در اين صورت بافندگان فرش دستباف بيشترين بهره را از اين انتخاب خواهند برد. رئيس مجمع نمايندگان استان آذربايجان شرقي گزينش تبريز به عنوان پايتخت فرش جهان را نيازمند يك عزم ملي دانسته و تسريع كردند براي سرعت بخشيدن جهت دستيابي تبريز به عنوان پايتخت فرش جهان، نمايندگان استان آذربايجان شرقي در مجلس شوراي اسلامي، جلسه اي را با وزير بازرگاني و دست اندركاران هنر صنعت فرش برگزار خواهند نمود و براي تحقق اين مهم از هيچ كوشش و تلاشي فروگذاري نخواهند كرد.
نماينده تبريز، آذرشهر و اسكو در مجلس شوراي اسلامي ضمن درخواست براي بيمه كامل قاليبافان، حمايت از بافندگان فرش و قالي را حمايت از صادرات غيرنفتي كشور دانسته و با اشاره به سهم مهم فرش از صادرات غيرنفتي، بر ايجاد پايگا ه هاي صادراتي فرش در آذربايجان تاكيد نمود. عضو كميسيون صنايع و معادن مجلس شوراي اسلامي با اشاره به نقش تبليغات در اقتصاد جهاني، حمايت از تبليغات فرش داخلي را يك ضرورت اساسي براي احياي جايگاه از دست رفته فرش دستباف دانسته و شناسنامه دار كردن فرش را يكي از راهكارهاي مهم در جلوگيري از عرضه فرش كشورهاي چين، پاكستان به نام فرش ايران در بازارهاي جهاني ذكر كرد.
مهندس صادق نجفي رئيس سازمان بازرگاني استان آذربايجان شرقي نيز سهم استان آذربايجان شرقي از كل صادرات فرش دستباف كشور را 35 درصد و از صادرات 1 ميليارد دلاري غيرنفتي استان آذربايجان شرقي 240 الي 250 ميليون دلار دانسته و مي افزايد: 41 درصد از تجارت 2 ميليارد و 200 ميليون دلاري فرش در جهان متعلق به جمهوري اسلامي ايران است. مهندس نجفي به اشتغال حدود 500 هزار نفر به طور مستقيم و غيرمستقيم در صنعت فرش در استان آذربايجان شرقي اشاره نمود و افزود: 100 هزار نفر از قاليبافان استان آذربايجان شرقي را روستائيان تشكيل مي دهند رئيس سازمان بازرگاني استان آذربايجان شرقي تلاش براي افزايش نرخ 14 درصد بيمه قاليبافان به 23 درصد، برگزاري دوره هاي بهبافي در شهرستان هاي استان، برگزاري دوره توجيهي آموزش مربيان فرش كشور در تبريز و تهيه طرح توجيهي آذربايجان پايتخت فرش جهان، افزايش جايزه صادراتي از 3 درصد به 5 درصد و پرداخت تسهيلات از محل اعتبارات سرمايه در گردش و اعتبارات بنگاه هاي كوچك زود بازده اقتصادي به قاليبافان را از اقدامات وزارت بازرگاني براي حمايت از قاليبافان دانسته و افزود: طبق توافق صورت گرفته بين وزارت كار و امور اجتماعي و مركز ملي فرش به كارگاه هاي كوچك قاليبافي تسهيلات 3 الي 5 ساله پرداخت مي شود كه حدود 5 درصد از سود اين تسهيلات را دولت به صورت يارانه پرداخت خواهد كرد.
مهندس بشير جعفري قائم مقام اتحاديه شركتهاي تعاوني توليدكنندگان فرش دستباف روستايي استان آذربايجان شرقي هم به ركود بازار فرش دستباف ايران در خارج از كشور در دهه هاي اخير اشاره نمود و اظهار داشت: امروزه هندوستان بيش از 50 طرح ايراني را در توليد خود مورد استفاده قرار مي دهد و حدود 65 درصد توليد فرش اين كشور را فرش هاي شبه ايراني تشكيل مي دهند
